Denk aan Mediterrane salades en de eerste twee die je zeker te binnen zullen schieten zijn de Griekse salade en de Salade Caprese uit Italië. Beiden zijn nieuwe klassiekers, want ze bestaan nog niet zo heel lang.
Maar ook in Spanje bestaat een iconische salade: de Ensalada mixta.
Er zijn maar weinig gerechten zo iconisch in Spanje als de ensalada mixta. Het is dé salade die je overal tegenkomt: in het dagmenu, op familietafels in augustus en in strandtentjes waar de zon het ijs in je frisdrank laat smelten. Op het eerste gezicht lijkt het simpel: sla, tomaat, ui, tonijn, olijven, ei. Maar achter die eenvoud schuilt een lange historie.
De oorsprong: van moderne stadssalade tot nationaal gerecht
De oorsprong van de ensalada mixta gaat terug tot het begin van de 20e eeuw, toen de groeiende stedelijke middenklasse in Spanje wat lichtere, groenterijke gerechten omarmde, beïnvloed door de elders al heersende mediterrane eetgewoonten. Eerdere Spaanse salades waren vaak rustiek van aard. Denk aan tomaten met olijfolie of sinaasappelschijfjes met venkel in Andalusië.
De Ensalada Mixta ofwel de 'gemengde salade' ontstond als een moderne, flexibele variant: een basis van verse groenten, afgemaakt met wat er in de regio in overvloed werd geproduceerd. Tegen de jaren zestig van de vorige eeuw was het een nationaal gerecht geworden, mede dankzij de opkomst van het toerisme en de standaardisering van restaurantmenu's.
Regionale variaties: van Andalusië tot Baskenland
Ondanks de naam is de ensalada mixta allesbehalve uniform. In Andalusië bevat het vaak maïs en asperges uit blik, een verwijzing naar de voorliefde van de regio voor ingemaakte groenten. In Catalonië vind je er soms escalivada, groenten die in hun geheel geroosterd worden. Denk aan paprika's en aubergines die voor een rokerige diepte zorgen. Navarra vertrouwt op zijn uitstekende pimientos del piquillo, chilipepers met heel weinig pittigheid, terwijl men in Valencia soms kappertjes of zelfs vroege tuinbonen toevoegt. Langs de noordkust, met name in Cantabrië en Baskenland, is tonijn weer de ster van de show, als weerspiegeling van het visserijverleden van de regio.
De essentie: pure ingrediënten en een simpele dressing
Wat al deze variaties gemeen hebben, is de dressing: een flinke scheut extra virgine olijfolie, wat azijn en zout. Geen moeilijke sauzen. Gewoon de essentiële ingrediënten uit de Spaanse voorraadkast. Essentie. Dat is het woord dat het best de Ensalada Mixta omschrijft.
Een gerecht dat zich aanpast
De ensalada mixta blijft bestaan omdat hij zich aanpast. Het is een salade die het landschap, het seizoen en de stemming van de kok weerspiegelt, waardoor het een van de meest toegankelijke en geliefde gerechten van Spanje is.
